23/09/2026
หากไม่มี "บรรณารักษ์ ห้องสมุดก็ไร้ชีวิต"🥰🥰
หากโลกนี้ไม่มีบรรณารักษ์…มนุษย์อาจเหงามากขึ้น
ช่วงนี้กระแสที่คนในวงการหนังสือจับตามองคือแนวคิดการ 'ยุบตำแหน่งบรรณารักษ์' ในหน่วยงานราชการไทย ท่ามกลางนโยบายปฏิรูประบบราชการที่มุ่งลดขนาดกำลังคนและยุบตำแหน่งที่ถูกมองว่า 'ไม่จำเป็น' โดยเฉพาะงานที่ดูเหมือนทำซ้ำ ๆ อย่างการยืม-คืนหนังสือหรือจัดเรียงชั้น ซึ่งเทคโนโลยีดูจะเข้ามาทำแทนได้
เรื่องนี้ไม่ได้เกิดขึ้นแค่ในไทย หลายประเทศก็เผชิญสถานการณ์คล้ายกัน โรงเรียนในอังกฤษถูกตัดงบจนตำแหน่งบรรณารักษ์ประจำโรงเรียนลดลง ขณะที่ห้องสมุดหลายแห่งในสหรัฐฯ และยุโรปต้องลดจำนวนเจ้าหน้าที่ ท่ามกลางความคิดว่าเมื่อข้อมูลหาได้จาก Google หรือ AI แล้ว 'คนเฝ้าห้องสมุด' อาจไม่จำเป็นอีกต่อไป
แต่สิ่งที่หลายคนอาจไม่รู้คือ บรรณารักษ์ยุคปัจจุบันไม่ได้มีหน้าที่เพียงจัดหนังสือ แต่ทำหน้าที่ 'จัดระเบียบความรู้' ตั้งแต่จัดหมวดหมู่หนังสือและข้อมูลดิจิทัล เพื่อให้ข้อมูลค้นหาได้ง่าย ช่วยตรวจสอบความน่าเชื่อถือของแหล่งข้อมูล ไปจนถึงช่วยนักเรียน นักศึกษา และนักวิจัยค้นหาข้อมูลที่ซับซ้อน บรรณารักษ์บางส่วนยังดูแลหนังสือหายาก เอกสารเก่า ภาพถ่าย และหลักฐานทางประวัติศาสตร์ เพื่อรักษาความทรงจำของสังคมไม่ให้สูญหาย
มากกว่านั้น ห้องสมุดในหลายพื้นที่ยังเป็นพื้นที่สาธารณะที่ทุกคนเข้าถึงได้ ไม่ว่าจะรวยหรือจน มีบ้านหรือไร้บ้าน บรรณารักษ์จึงต้องทำงานกับ 'คน' ไม่แพ้การทำงานกับ 'หนังสือ' ทั้งผู้สูงอายุที่โดดเดี่ยว เด็กที่ไม่มีที่ไปหลังเลิกเรียน หรือคนที่ต้องการความช่วยเหลือในการเข้าถึงข้อมูลและบริการต่างๆ
นิโคลา เดวีส์ (Nicola Davies) นักเขียนชาวอังกฤษ เคยเขียนใน The Guardian เมื่อปี 2017 ว่า ตอนเด็กเธอเคยคิดว่าบรรณารักษ์มีหน้าที่เพียงประทับตราหนังสือและบอกเด็ก ๆ ให้เงียบ แต่เมื่อโตขึ้นจึงเข้าใจว่า ความหลากหลายของหนังสือที่เธอเคยค้นพบนั้นมีบรรณารักษ์อยู่เบื้องหลัง ตั้งแต่คัดเลือกและปรับปรุงคอลเลกชัน ไปจนถึงเชื่อมหนังสือเข้ากับผู้อ่าน
เดวีส์เปรียบบรรณารักษ์เป็นเสมือน 'keystone' หรือองค์ประกอบสำคัญที่ค้ำจุนระบบนิเวศของห้องสมุด เพราะบรรณารักษ์ไม่ได้เชื่อมเพียง 'หนังสือ' กับ 'ผู้อ่าน' แต่ยังเชื่อมผู้คนเข้ากับชุมชน หากส่วนนี้หายไป หนังสือและอาคารอาจยังอยู่ แต่ความสัมพันธ์ระหว่างผู้คนอาจค่อย ๆ ลดลง จนนำไปสู่สังคมที่ 'โดดเดี่ยวมากขึ้น'
เราไม่ควรรักษาแค่ห้องสมุดไว้แต่ต้องรักษา ‘บรรณารักษ์มืออาชีพ’ ไว้ด้วย เพราะ บรรณารักษ์คือคนที่ทำให้ห้องสมุดมีชีวิตชีวา ตั้งแต่คัดเลือกและปรับปรุงหนังสือให้เหมาะกับผู้ใช้ แนะนำผู้อ่าน ไปจนถึงสร้างความสัมพันธ์ระหว่างหนังสือ ผู้คน และชุมชน
#บรรณารักษ์ #ห้องสมุด #ความเหงา
ติดตามข่าวสารที่จะจุดประกายความคิด ให้ความหวังกับผู้คนและสังคม ได้ที่สำนักข่าว SPRiNG