26/08/2025
เห็ดพิษ
🍄 เห็ดระโงกหิน พิษรุนแรงมาก ดอกเดียวถึงตๅย
วันนี้มาเล่าให้ฟังค่ะว่าพิษไปทำอะไร
🍄 เห็ดเป็นอีกหนึ่งสิ่งมีชีวิตที่วิวัฒนาการสร้างพิษหลายแบบมาก เรียนได้ทีนึงหลายชั่วโมง แต่ถ้าถามว่าเห็ดพิษไหนจัดอยู่ในระดับ top เลย
คำตอบคือ เห็ดระโงกหินค่ะ (Amanita phalloides)
ซึ่งมีสุดยอดพิษ α-amanitin ที่มีระดับพิษที่ทำให้เสียชีวิตเพียง 0.1 mg ของพิษ ต่อน้ำหนักตัวมนุษย์ 1 kg
นั่นคือคนน้ำหนัก 60 กก. โดน 6 mg ไปก็เสียชีวิตได้แล้ว
ซึ่งเห็ดระโงกหินขนาดกลางๆ 1 ดอก ก็มี 6-8 mg แล้ว
ดังนั้นคำว่าดอกเดียวตๅย คงไม่เกินเลย
⚡ พิษมันไปทำอะไร?
🔑 พิษเปรียบเสมือนลูกกุญแจ เสียบรูได้หลายโปรตีนมาก โดยเฉพาะตับ ไต
เมื่อเข้าไปในเซลล์แล้ว มันจะไล่จับหลายโปรตีนเลย ทำให้โปรตีนเสียหาย หรือบางตัวก็ทำงานมากขึ้น เช่น
✔️ โปรตีน RNA polymerase II เจ๊ง ซึ่งปกติมันเอาไว้คอยถอดรหัสสร้าง mRNA แล้ว mRNA จะไปสร้างโปรตีนอื่นๆ ต่อ พอพิษเข้ามา จบเลย เซลล์นี้สร้างโปรตีนเพิ่มไม่ได้เลย ซึ่งที่อันตรายที่สุดคือ โปรตีนที่คอยป้องกันพิษจากสารอนุมูลอิสระ จะขาดไปเลย
✔️ โปรตีน catalase เจ๊ง เดิมทีไว้ทำลายสารอนุมูลอิสระ คราวนี้จึงเกิดสารอนุมูลอิสระสะสมมากขึ้น
✔️ กระตุ้นสัญญาณอักเสบ NF-kB เร่งสร้างสารก่ออักเสบ ทำให้ยิ่งเพิ่มสารอนุมูลอิสระ รุนแรงมากขึ้น
✔️ ทำลายโปรตีน Bcl-2 ที่คอยยับยั้งไม่ให้ไมโตคอนเดรียเปิดกลไกฆ่ๅตัวตๅย พอ Bcl-2 หายไป เซลล์ก็เข้าสู่โหมดฆ่ๅตัวตๅยตลอดเวลา
💥 เซลล์ที่รับเข้าไปคือระดับหายนะเลย ทั้งเปิดโหมดฆ่ๅตัวตๅยทั้งเซลล์ ถ้ารอดมาได้ก็โดนสารอนุมูลอิสระระดับรุนแรง แถมพวกกลไกป้องกันตัว หายเกลี้ยง เพราะบล็อกการสร้างโปรตีนไว้อยู่
🤢 ในช่วงที่รับมาแรกๆ (24 ชั่วโมงแรก) - จะโดนกระเพาะและลำไส้แบบรุนแรง ทำให้ท้องเสีย อาเจียนแบบทรมาน
หลังจากนั้นอาการจะเริ่มดีขึ้น แต่เรียบร้อย เข้าเลือดเข้าตับเข้าไตไปแล้ว
ดังนั้นตับและไตจะค่อยๆ ถูกทำลายเหมือนไฟลามทุ่ง
สุดท้ายตับวาย → แอมโมเนียคั่ง สมองโดนพิษจากแอมโมเนียต่อ โคม่า เสียชีวิต, ไม่ก็ขาดหน่วยการแข็งตัวของเลือดที่สร้างจากตับ เลือดออกเสียชีวิต
ไตวาย → ของเสียคั่ง เกลือแร่โพแทสเซียมคั่ง → ระบบไฟฟ้าหัวใจผิดปกติ → หัวใจเต้นผิดจังหวะ เสียชีวิตได้
🍄 จริงๆ พิษกลุ่ม Amanitin เจอในเห็ดอื่นด้วยนะคะ เช่น เห็ดระงากขาวและเห็ดระงากหมวกสีดำ
และยังมีเห็ดพิษอื่นอีกมากมาย บางตัวเล่นระบบประสาท จนชักเกร็ง, จนหลอน (เห็ดเมาไง), เล่นงานระบบ ACh ฯลฯ สารพัดจะเล่นงาน
⚠️ ดังนั้นเห็ดไหนที่ระบุชนิดไม่ได้ อันตรายมากค่ะ ห้ามกินเด็ดขาด มีอาการคลื่นไส้อาเจียนรุนแรง รีบมา รพ. ก่อนนะคะ
