12/05/2026
Муносибатҳои бисёрсамтаи ҳамкориҳо барои манфиатҳои дуҷонибаи кишварҳо
Ҷумҳурии Мардумии Чин барои Ҷумҳурии Тоҷикистон ҳамчун яке аз шарикони афзалиятнок ба ҳисоб меравад. Байни ду кишвар дар соҳаҳои мухталиф, аз ҷумла иқтисодиёт, тиҷорат, энергетика, саноат, маориф, фарҳанг, сохтмон ва меъморӣ ҳамкориҳо самарабахш идома доранд. Ҳамкорӣ ва дастгирии доимии ҳарду кишвар дар доираи созмонҳои байналмилалӣ ва форумҳо, хусусан дар доираи ҷаласаҳои Созмони Милали Муттаҳид мусбат арзёбӣ мегарданд.
Муносибатҳои дипломатӣ миёни Ҷумҳурии Тоҷикистон ва Ҷумҳурии Мардумии Чин 4 январи соли 1992 барқарор шуда, 13 марти соли 1992 Ҷумҳурии Мардумии Чин Сафорати худро дар Душанбе ифтитоҳ намудааст. Сафорати Ҷумҳурии Тоҷикистон дар шаҳри Пекин 7 апрели соли 1997 фаъолияти худро оғоз кардааст. Муносибатҳои дустонаи сиёсӣ ва ҳамкориҳои мутақобилан судманди иқтисодӣ миёни Ҷумҳурии Тоҷикистон ва Ҷумҳурии Мардумии Чин, ки дар асоси принсипҳои ҳамзистии осоишта пойдор гардида, ба манфиати мардуми ҳар ду кишвар хизмат мекунад.
Дар тули солҳои сипаришуда сафарҳои пурсамари мутақобила дар сатҳи олӣ, инчунин муносибатҳои расмии намояндагони ду кишвар, ки шаҳодати ҳамкориҳои гуногунҷанбаи Тоҷикистону Чин мебошад, доир гардиданд. Миёни Ҷумҳурии Тоҷикистон ва Ҷумҳурии Мардумии Чин зиёда аз 150 санадҳои меъёрӣ-ҳуқуқии дуҷониба ба имзо расидаанд, ки Аҳднома миёни Ҷумҳурии Тоҷикистон ва Ҷумҳурии Мадумии Чин дар бораи ҳусни ҳамҷаворӣ, дустӣ ва ҳамкорӣ - асоси муносибатҳои дуҷониба мебошанд. Яке аз муҳимтарин самтҳои ҳамкориҳои шарикии Тоҷикистону Чин - ин боварии мутақобила ба якдигар мебошад. Мавқеи асосии Тоҷикистон дар мавзуи ба Чин тааллуқ доштани ҷазираҳои Тайван дар тамоми ҳуҷҷатҳои сиёсии Тоҷикистону Чин, шурўъ аз Ёддошти Тафоҳум дар бораи барқарор намудани муносибатҳои дипломатӣ аз 4 январи соли 1992 ва инчунин Аҳдномаи ҳамҷаворӣ, дустӣ ва ҳамкорӣ аз 15 январи соли 2007 инъикос ёфтааст.
Баъди нахустин сафари Пешвои Миллат, Президенти кишвар муњтарам Эмомалӣ Раҳмон ба Ҷумҳурии Мардумии Чин дар таърихи 7-11 марти соли 1993 ва мулоқот бо раиси ин кишвар Ян Шан Кун ва ба имзо расидани «Изҳороти муштарак дар бораи принсипҳои асосии муносибатҳои мутақобила» ва як зумра санадҳои заминавии ҳамкории миёни ду давлати ҳамсояро рў ба густариш овард. 27 июни соли 1996 Созишнома дар бораи эътимоди низомӣ дар минтақаҳои сарҳади аз ҷониби сарони 5 - давлат Ҷумҳурии Мардумии Чин, Ҷумҳурии Тоҷикистон, Ҷумҳурии Қазоқистон, Ҷумҳурии Қирғизистон ва Федератсияи Россия ба имзо расид,ки он минбаъд ба Созмони ҳамкориҳои Шанхай асоси сиёсӣ- ҳуқуқӣ гузошт, балки дар таҳким ва густариши муносибатҳои дуҷонибаи Тоҷикистону Чин нақши муҳим дошт.
Соли 2006 – ро метавон оғози гардиши бузург дар муносибатҳои Тоҷикистону Чин арзёбӣ намуд. 14 июни соли 2006 дар ш. Шанхай дар ҳузури сарони ҳар ду давлат Пешвои Миллат Президенти кишвар муњтарам Эмомалӣ Раҳмон ва Ху Тсин Тао як зумра санадҳои қарордодии ҳуқуқӣ ба имзо расиданд ва то ин љониб Тоҷикистону Чин ба марҳилаи робитаҳои густурдаи иқтисодӣ, тиҷоратӣ ва сармоягузорӣ ворид шуданд. Ҳамзамон дар муносибатҳои дуҷонибаи Тоҷикистон ва Чин дар марҳилаи нав руйдодҳои зиёд ба амал омадаанд, ки муҳимтарини онҳо, сафари кории Пешвои Миллат Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ба ноҳияи мухтори Синзяан-Уйғури Чин 17-19 июни соли 2010 маҳсуб меёбад. Натиҷаи асосии сафарҳоии мазкур- ба имзо расонидани як қатор ҳуҷҷатҳои дуҷониба ва амалӣ гардидани мувофиқаҳо ҷиҳати рушди муносибатҳо баҳри баланд бардоштани некўаҳволии мардум мебошад. Сафари давлатии роҳбари нави Чин –Си Тсин Пин дар ҳошияи мулоқоти сарони давлатҳои Созмони Ҳамкории Шанхай дар сентябри 2014 равобити Тоҷикистону Чинро боз ҳам қавитар гардонид.
Дар марҳилаи кунунӣ муносибатҳои накуи миёни Тоҷикистону Чин, ки бар пояи ҳамсоягии хуб, дустии босадоқат, шарики дар боло зикр шудаи боэътимоди стратегӣ асос ёфта дар ҳоли рушди босуръат қарор дорад.
Њаљми гардиши савдо (молу мањсулот) байни ду кишвар дар соли 2015., 793 млн долларро ташкил дода соли 2016 он тақрибан 12% зиёд гардид ва ба 885 млн доллар расид. Дар солҳои охир Чин ба шарики асосии тиҷоратии Тоҷикистон табдил ёфт, танҳо дар 5 моҳи аввали соли 2025 гардиши молу маҳсулот байни ду кишвар 964 млн долларро ташкил дод. Асоси онро рушди лоиҳаҳои инфрасохторӣ дар доираи ташаббуси «Як камарбанд — як роҳ», афзоиши воридоти техника, таҷҳизот ва молҳои саноатӣ аз Чин, содироти маъдан, пахта ва баъзе маҳсулоти кишоварзӣ аз Тоҷикистон, густариши ҳамкориҳои сармоягузорӣ ва нақлиётӣ ташкил медињад.
Боварии комил дорем, ки вохурии навбатии Пешвои Миллат Президенти кишвар муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон бо роњбари Ҷумҳурии Мардумии Чин Си Тсин-Пин дар доираи ҳусни таҳофум барои манфиати ҳар ду кишвар сурат гирифта барои рушди муносибатҳои оянда заминаи нав мегузорад.
н.и.т. м\к., Исматова Н.Ш.-н.и.т., омӯзгори калони кафедраи муносибатҳои байналмилалӣ
ва сиёсатшиносӣ
