Международный университет туризма и предпринимательства Таджикистана

  • Home
  • Tajikistan
  • Dushanbe
  • Международный университет туризма и предпринимательства Таджикистана

Международный университет туризма и предпринимательства Таджикистана ДОНИШГОҲИ БАЙНАЛМИЛАЛИИ САЙЁҲӢ ВА СОҲИБКОРИИ ТОҶИКИСТОН

РУШДИ ИҚТИСОДИЁТИ МИЛЛӢ ДАР ДАВРОНИ СОҲИБИСТИҚЛОЛӢ: ДАСТОВАРДҲО, ТАҲАВВУЛОТ ВА ДУРНАМОИстиқлоли давлатӣ барои Ҷумҳурии Т...
24/08/2026

РУШДИ ИҚТИСОДИЁТИ МИЛЛӢ ДАР ДАВРОНИ СОҲИБИСТИҚЛОЛӢ: ДАСТОВАРДҲО, ТАҲАВВУЛОТ ВА ДУРНАМО

Истиқлоли давлатӣ барои Ҷумҳурии Тоҷикистон на танҳо дастоварди бузурги сиёсиву таърихӣ, балки заминаи ташаккули низоми мустақили иқтисоди миллӣ гардид. Дар шароити соҳибистиқлолӣ Тоҷикистон имконият пайдо намуд, ки самтҳои афзалиятноки сиёсати иқтисодиро мустақилона муайян намуда, модели рушди худро бо дарназардошти захираҳои миллӣ, имкониятҳои истеҳсолӣ ва манфиатҳои дарозмуддати давлат ташаккул диҳад.
Таҳлили раванди рушди иқтисодиёти миллӣ нишон медиҳад, ки давраи соҳибистиқлолиро метавон ҳамчун марҳилаи гузариш аз иқтисодиёти осебпазири солҳои аввали истиқлол ба иқтисоди дорои заминаҳои устувори институтсионалӣ, истеҳсолӣ ва инфрасохторӣ арзёбӣ намуд. Агар солҳои аввали соҳибистиқлолӣ бо коҳиши истеҳсолот, маҳдудияти имкониятҳои молиявӣ, вайрон гардидани робитаҳои анъанавии иқтисодӣ ва мушкилоти иҷтимоӣ тавсиф ёбанд, дар марҳилаҳои минбаъда барқарорсозии иқтисодиёт ва таъмини рушди устувор ба самти асосии сиёсати давлатӣ табдил ёфт.
Яке аз нишондиҳандаҳои асосии арзёбии рушди иқтисоди кишвар маҷмуи маҳсулоти дохилӣ мебошад. Дар даврони соҳибистиқлолӣ ҳаҷми иқтисоди миллӣ чандин маротиба афзоиш ёфта, бахшҳои истеҳсолӣ ва хизматрасонӣ мавқеи устувортар пайдо намуданд. Хусусияти муҳими солҳои охир аз он иборат аст, ки рушди иқтисодӣ бештар бо фаъолшавии саноат, сохтмон, савдо, хизматрасонӣ, кишоварзӣ ва татбиқи лоиҳаҳои инфрасохторӣ таъмин мегардад.
Афзоиши маҷмуи маҳсулоти дохилӣ танҳо тағйироти миқдорӣ нест. Он аз густариши фаъолияти иқтисодӣ, зиёд гардидани шумораи субъектҳои соҳибкорӣ, ташкили иқтидорҳои нави истеҳсолӣ ва тадриҷан диверсификатсия гардидани сохтори иқтисоди миллӣ шаҳодат медиҳад.
Аз нуқтаи назари иқтисодӣ, барои Тоҷикистон нигоҳ доштани суръати баланди рушди воқеии ММД аҳамияти стратегӣ дорад. Зеро афзоиши аҳолӣ ва воридшавии ҳарсолаи қувваи нави корӣ ба бозори меҳнат тақозо менамояд, ки рушди иқтисодӣ бо таъсиси ҷойҳои нави корӣ, баланд бардоштани ҳосилнокии меҳнат ва афзоиши даромади аҳолӣ ҳамоҳанг бошад.
Яке аз тамоюлҳои муҳимтарини иқтисодиёти даврони соҳибистиқлолӣ тақвияти мавқеи соҳаи саноат мебошад. Қабули саноатикунонии босуръати кишвар ҳамчун ҳадафи стратегии миллӣ моҳиятан ба зарурати тағйир додани модели иқтисодӣ ва гузариш аз содироти ашёи хом ба истеҳсолу коркарди маҳсулоти дорои арзиши иловашуда нигаронида шудааст.
Нишондиҳандаҳои рушди саноат ин равандро равшан инъикос менамоянд. Агар соли 2018 дар ҷумҳурӣ 2161 корхонаи саноатӣ фаъолият дошта бошад, соли 2024 шумораи онҳо ба 3779 адад расид. Яъне, дар ин давра шумораи корхонаҳои саноатӣ 1618 адад ё тақрибан 74,9 фоиз зиёд гардидааст.
Ҳаҷми истеҳсоли маҳсулоти саноатӣ низ тамоюли назарраси афзоишро нишон медиҳад. Дар соли 2018 ҳаҷми истеҳсоли маҳсулоти саноатӣ тақрибан 26,3 млрд сомонӣ-ро ташкил медод, дар ҳоле ки соли 2024 ин нишондиҳанда ба ҳудуди 53,9 млрд сомонӣ расид. Ҳамин тариқ, дар давоми шаш сол ҳаҷми истеҳсолоти саноатӣ беш аз ду маротиба афзоиш ёфтааст.
Таҳлили муқоисавии ин ду нишондиҳанда як хусусияти муҳимро ошкор месозад: ҳам шумораи корхонаҳо ва ҳам ҳаҷми истеҳсолот бо суръати баланд афзоиш ёфтаанд. Ин ҳолат аз васеъ гардидани пойгоҳи истеҳсолии мамлакат шаҳодат медиҳад. Аммо дар марҳилаи минбаъда масъалаи асосӣ на танҳо зиёд намудани шумораи корхонаҳо, балки баланд бардоштани маҳсулнокии онҳо, истифодаи технологияҳои инноватсионӣ, коркарди амиқи ашёи хоми маҳаллӣ ва истеҳсоли маҳсулоти рақобатпазир бояд бошад.
Дар модели рушди иқтисодии Тоҷикистон энергетика мавқеи стратегӣ дорад. Захираҳои бузурги гидроэнергетикӣ имконият медиҳанд, ки дар оянда энергетика на танҳо воситаи таъмини талаботи дохилӣ, балки яке аз омилҳои рушди саноат ва густариши содироти неруи барқ гардад.
Бунёд ва таҷдиди иқтидорҳои энергетикӣ, аз ҷумла татбиқи лоиҳаҳои бузурги гидроэнергетикӣ, барои фаъолияти мунтазами корхонаҳои саноатӣ ва рушди истеҳсолоти дорои талаботи баланди энергетикӣ замина фароҳам меорад.
Ҳамзамон, дар даврони соҳибистиқлолӣ рушди инфрасохтори нақлиётӣ ба яке аз омилҳои муҳимтарини ҳамгироии иқтисодии минтақаҳои мамлакат табдил ёфт. Сохтмони роҳҳо, пулҳо ва нақбҳо робитаи иқтисодии минтақаҳоро тақвият дода, хароҷоти нақлиётиро коҳиш ва имкониятҳои тиҷорату транзитро васеъ намуд.
Аз ин рӯ, рушди энергетика ва нақлиётро набояд танҳо ҳамчун бунёди инфрасохтор арзёбӣ кард. Онҳо заминаи рушди истеҳсолот, сармоягузорӣ ва соҳибкорӣ мебошанд.
Кишоварзӣ дар сохтори иқтисоди миллӣ ҳам аз нуқтаи назари истеҳсолот ва ҳам аз ҷиҳати шуғли аҳолӣ мавқеи муҳим дорад. Дар даврони соҳибистиқлолӣ ислоҳоти муносибатҳои заминдорӣ, ташкили хоҷагиҳои деҳқонӣ ва васеъ гардидани озодии фаъолияти истеҳсолкунандагон муҳити нави иқтисодиро дар деҳот ташаккул дод.
Дар марҳилаи имрӯза вазифаи асосӣ гузариш аз модели анъанавии истеҳсолоти кишоварзӣ ба модели саноатӣ-инноватсионии аграрӣ мебошад.
Маҳз чунин муносибат метавонад арзиши иловашудаи маҳсулоти кишоварзиро дар дохили мамлакат зиёд намуда, ҳамзамон ҷойҳои нави корӣ таъсис диҳад.
Яке аз тағйироти бунёдии иқтисодиёти даврони соҳибистиқлолӣ ташаккули бахши хусусӣ мебошад. Агар дар оғози истиқлол давлат субъекти асосии фаъолияти иқтисодӣ маҳсуб меёфт, имрӯз соҳибкории хусусӣ дар савдо, хизматрасонӣ, сохтмон, саноат, нақлиёт, кишоварзӣ ва дигар бахшҳо нақши назаррас дорад.
Барои марҳилаи нави рушди иқтисодиёт муҳим аст, ки соҳибкорӣ бештар аз соҳаҳои тиҷоратӣ ба самти истеҳсолот, технология, коркарди ашёи хом ва содирот равона карда шавад. Махсусан, рушди соҳибкории истеҳсолӣ метавонад ҳамзамон якчанд масъала — таъсиси ҷойҳои корӣ, афзоиши истеҳсолоти дохилӣ, кам кардани вобастагӣ аз воридот ва зиёд намудани иқтидори содиротиро ҳал намояд.
Марҳилаи нави рушди иқтисоди миллӣ бо истифодаи технологияҳои рақамӣ алоқаманд мебошад. Рақамикунонии идоракунии давлатӣ, низоми бонкӣ, андоз, гумрук, савдо ва хизматрасонӣ метавонад хароҷоти муомилотиро коҳиш дода, шаффофияти муносибатҳои иқтисодиро баланд бардорад.
Аз ин нуқтаи назар, иқтисоди рақамӣ бояд на ҳамчун бахши алоҳида, балки ҳамчун механизми баланд бардоштани самаранокии тамоми иқтисоди миллӣ баррасӣ гардад. Татбиқи зеҳни сунъӣ, таҳлили додаҳои калон, хизматрасониҳои электронӣ ва технологияҳои молиявӣ дар оянда метавонанд ба манбаи нави афзоиши маҳсулнокии меҳнат табдил ёбанд.
Таҳлили рушди иқтисодиёти Тоҷикистон дар даврони соҳибистиқлолӣ нишон медиҳад, ки кишвар аз марҳилаи барқарорсозии иқтисодӣ ба марҳилаи ташаккули заминаҳои рушди саноатӣ, инфрасохторӣ ва технологӣ гузаштааст. Афзоиши шумораи корхонаҳои саноатӣ аз 2161 адад дар соли 2018 то 3779 адад дар соли 2024 ва зиёд гардидани ҳаҷми истеҳсоли маҳсулоти саноатӣ аз 26,3 млрд то 53,9 млрд сомонӣ намунаи равшани тағйироти иқтисодии солҳои охир мебошад.
Бо вуҷуди ин, марҳилаи нави рушди иқтисодӣ вазифаҳои мураккабтарро ба миён мегузорад. Акнун масъала танҳо афзоиши нишондиҳандаҳои миқдорӣ нест. Баланд бардоштани маҳсулнокии меҳнат, рушди саноати коркард, ҷалби сармояи мустақим, тақвияти иқтидори содиротӣ, рақамикунонии иқтисодиёт, рушди сармояи инсонӣ ва баланд бардоштани рақобатпазирии маҳсулоти миллӣ бояд ба меҳвари сиёсати иқтисодӣ табдил ёбанд.
Ба ибораи дигар, агар марҳилаи аввали соҳибистиқлолӣ марҳилаи барқарорсозӣ ва ташаккули иқтисоди миллӣ бошад, марҳилаи имрӯза бояд ба давраи афзоиши сифатӣ, технологикунонӣ ва рақобатпазирии иқтисоди Тоҷикистон табдил ёбад. Маҳз чунин гузариш метавонад заминаи устувори баланд гардидани сатҳи зиндагии аҳолӣ ва таҳкими иқтидори иқтисодии давлатро фароҳам созад.
ҶУРАБОЕВ Ғ. Ҷ. – д.и.и., профессори кафедраи

идоракунии давлатӣ ва маҳаллии ДБССТ

ИСТИҚЛОЛИЯТ –ШАРАФУ НОМУСИ ВАТАНДОРӢ Ноила ВОҲИДОВА-ассистенти кафедраи таърих ва фалсафаи ДБССТИстиқлолият – ин шарафу ...
24/08/2026

ИСТИҚЛОЛИЯТ –ШАРАФУ НОМУСИ ВАТАНДОРӢ

Ноила ВОҲИДОВА-ассистенти кафедраи таърих ва фалсафаи ДБССТ

Истиқлолият – ин шарафу номуси ватандорӣ, ифтихор аз давлату миллати хеш ва талошу заҳмати бардавоми ҳар як фарди бедордили ҷомеа баҳри худшиносӣ, маърифат ва фарҳанги волост.
Эмомалӣ Раҳмон

Истиқлоли давлатӣ ҳамчун рукни муҳими давлатдорӣ раванди давомдор буда, таҳкими он яке аз вазифаҳои асосии ҳокимияти сиёсӣ ба шумор меравад. Соҳибистиқлолӣ марҳилаи аввали расидан ба мақсади худсозӣ мебошад, ки тавассути ҳамгироии зичи ҷомеа, талошҳои созанда, руҳияи истиқлолхоҳӣ ба даст омада, тақозо менамояд, ки он ҳамчун арзиши тағйирпазир ва рушдкунанда доимо ҳифз карда шавад. Тағйирпазирии ин раванд аз омилҳои гуногуни дохилӣ ва берунӣ, объективӣ ва субъективӣ вобаста буда, сафинаи дар баҳр қарордоштаро мемонад, ки фақат идоракунии дуруст метавонад онро аз ғарқшавӣ наҷот диҳад.
Сию панҷ сол қабл аз ин мардуми Тоҷикистон аз баракати ин рӯйдоди бузурги таърихӣ, яъне истиқлолу озодӣ тақдири хешро ба дасти худ гирифт ва ба эъмори давлатдории миллии худ оғоз кард.
Тоҷикистон ба шарофати истиқлол аз ҷониби ҷомеаи ҷаҳонӣ ҳамчун давлати соҳибихтиёри демокративу ҳуқуқбунёд ва дунявӣ эътироф гардид ва ба узвияти кулли созмонҳои бонуфузи байналмилалӣ пазируфта шуд.
Вале дар оғози соҳибистиқлолӣ кишвари азизи мо ба зарбаи даҳшатбори тақдир – ҷанги таҳмилии шаҳрвандӣ гирифтор гардида, хатари пароканда гардидани миллати тоҷик ва аз байн рафтани давлати тоҷикон ба масъалаи ҳаёту мамот табдил ёфта буд.
Тавре Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон қайд намудаанд, танҳо бо азму иродаи қавӣ ва дастгириву пуштибонии мардуми шарафманди кишвар оташи ҷанг хомӯш гашта, мардуми парешоншуда сарҷамъ омад, ҳастии давлати ҷавонамон ва истиқлолу озодии он ҳифз гардид.
Истиқлол барои мо иззату шарафи инсонӣ, нангу номуси миллӣ ва гузашта аз ин, бузургтарин дастовард ва муқаддастарин неъмат мебошад.
Имрӯз мардуми сарбаланди Тоҷикистон зери парчами истиқлолу озодӣ, яъне парчами нангу номуси миллӣ ва дар атрофи сиёсати созандаву ободгаронаи Роҳбари давлат муҳтарам Эмоалӣ Раҳмон ва Ҳукумати мамлакат муттаҳиду сарҷамъ гардида, дар ҷодаи тақвият бахшидани пояҳои давлати соҳибихтиёри худ ва фароҳам овардани зиндагии муносибу шоистаи ҳар як хонадони мамлакат бо қадамҳои устувор пеш меравад.
Тоҷикистон дар тули 35 соли соҳибистиқлолӣ ва дар масири давлатдорӣ ба дастовардҳои бузурге ноил гардид. Ба даст овардани истиқлоли давлатӣ дар тӯли давлатдории тоҷикон бузургтарин дастоварди миллӣ маҳсуб меёбад, ки онро бояд чун гавҳараки чашм азизу гиромӣ донист ва баҳри пойдориву устувории он тамоми талошҳоро ба харҷ дод.
Аз ҷумла, мо - кормандони соҳаи маорифро лозим аст, ки барои расидан ба ҳадафҳои дурбинонаи Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ-Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон насли наврасро дар руҳияи ватандорӣ тарбия намуда, дар муассисаҳои таҳсилотӣ кадрҳои ба бозори меҳнат ҷавобгӯро омода намоем ва барои рушди ҳамаҷониба тамоми самтҳои давлатдорӣ саҳми шоиста гирем.
Пеш аз ҳама бояд ёдовар шуд, ки таҳкими истиқлолияти давлатӣ бо талошҳои шабонарӯзии Пешвои муаззами миллат, муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон хеле вобастагии зиёде дорад. Аз ин лиҳоз, бояд сиёсати дурбинона ва дурандешонаи Пешвои миллатро сармашқи кори хеш қарор дода, дар ҷиҳати боз ҳам ободу зубо гардонидани Тосикистони азиз беҳтару хубтар кор кунем.
Бо ҳамин мақсад Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ-Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар самти маориф ба хотири рушди минбаъдаи Тоҷикистон «Бистсолаи омӯзиш ва рушди фанҳои табиатшиносӣ, дақиқ ва риёзӣ дар соҳаи маориф ва илм солҳои 2020-2040»-ро эълон карданд ва ва ҳамчунин ҳамасола ба роҳ мондани озмунҳои ҷумҳуриявии «Тоҷикистон-ватани азизи ман», «Фурӯғи субҳи доноӣ китоб аст», «Илм-фурӯғи маърифат»-ро роҳандозӣ карданд. Ин иқдомҳои Пешвои муаззами миллат ҷиҳати руҳбаланд кардани насли ҷавон ва марҳила ба марҳила инкишоф ёфтани соҳаҳои гуногуни кишвар, аз ҷумла, саноатикунонӣ мусодат менамоянд. Моро лозим аст, ки ба ин иқдомҳо ҷиддӣ муносибат намуда, рисолати ватандории худро ба сурати комил дар мавриди таҳким бахшидани пояҳои истиқлоли давлатӣ анҷом диҳем.
Тавре Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ-Пешвои миллат Президенти кишвар, муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон таъкид мекунанд: «Истиқлолият муқаддастарину азизтарин неъмат, рамзи саодат, васолати миллат, шарафу номуси ватандорӣ ва нишонаи пойдориву бақои давлат мебошад».
Пас, бо такя ба ин суханони Сарвари давлат истиқлолияти давлатиро азизу гиромӣ дошта, онро ҳифзу ҳимоя кардан вазифаи муқаддаси мо мебошад.
Мисли ангуштони як даст, фарзандони як модар, гулҳои як боғ, шохобҳои як руд ба ҳам омада, кишварамонро ободу пешрафта созем ва ба наслҳои оянда мулки ободу зеборо ба мерос гузорем.

НЕЗАВИСИМОСТЬ РЕСПУБЛИКИ ТАДЖИКИСТАН ГЛАВНЫЙ ФАКТОР БЛАГОПОЛУЧИЯ НАРОДАНасимов Шахроз- ассистент кафедры истории и филос...
24/08/2026

НЕЗАВИСИМОСТЬ РЕСПУБЛИКИ ТАДЖИКИСТАН ГЛАВНЫЙ ФАКТОР БЛАГОПОЛУЧИЯ НАРОДА

Насимов Шахроз- ассистент кафедры истории и философии МУТПТ

В этом году 9 сентября мы отмечаем 35-ю годовщину Независимости Республики Таджикистан. День Независимости является символом возрождения, свободы и стремления к самостоятельности. Этот день таджикский народ с гордостью вспоминает путь, который привел к обретению независимости и чествует свои традиции, культуру и единство.
Всё началось при процессе распада СССР, когда 15 государств стали независимыми среди которых, была и Республика Таджикистан.
9 сентября 1991 года Верховный Совет Таджикистана на внеочередной сессии провозгласил государственную независимость Республики Таджикистан. В Заявлении о государственной независимости говорилось: "Принимая во внимание революционные преобразования в СССР и уважая стремление входящих в него суверенных республик по-новому построить отношения между собой, … в соответствии с принятой 24 августа 1990 года Декларацией о суверенитете Республики Таджикистан. Верховный Совет провозглашает государственную независимость Республики Таджикистан".
Также изменения и дополнения были внесены в Конституцию Республики Таджикистан, в результате чего признание независимости Таджикистана стало конституционной нормой и с юридической точки зрения имеет необратимый характер.
С обретением в 1991 году независимости в молодом государстве вспыхнуло пламя гражданского противостояния.
Гражданская война развивавшийся в 1992 г., стал одним из самых крупных и кровопролитных на территории бывшего Союза ССР инцидентов, который привел к тяжелым социально-экономическим, политическим и духовным последствиям, значительным человеческим жертвам, серьезно повлиял на ход осуществления внутренней и внешней политики суверенного Таджикистана.
По некоторым данным в результате бессмысленной братоубийственной войны от страха и ради сохранения своей жизни более полумиллиона людей, преимущественно из тружеников центральных и южных районов Таджикистана, превратились в эмигрантов и вынужденных переселенцев. Общая сумма ущерба от войны составила более 10 миллиардов долларов США, погибло более 150 тысяч граждан Таджикистана, 55 тысяч детей стали сиротами, 25 тысяч женщин остались вдовами. Кроме того, большое количество домов, школ, мостов было сожжено или разрушено. Эти ранее невиданные разрушения и ущерб отодвинули экономику республики на несколько лет назад и снизили жизненный уровень населения.
Мировая история знает немало выдающихся личностей, прославившихся своими доблестными подвигами в борьбе за свободу и справедливость. Одной из таких является выдающийся политический и государственный деятель Таджикистана — Основатель мира и национального единства, Лидер нации, Президент Республики Таджикистан, уважаемый Эмомали Рахмон, чья деятельность вошла в сокровищницу политического искусства.
Благодаря своим миротворческим и созидательным инициативам, преданности родной земле и народу, его имя стало символом таджикского народа.
В этот период Эмомали Рахмон, избранный председателем Верховного Совета в 1992 году, стал главным созидателем мирного процесса. Будучи руководителем, вышедшем из народа, он сумел найти путь к сердцам миллионов, тем, кто потерял в этом военном хаосе родных, тем, кто был вынужден уйти в соседний Афганистан, став беженцем, тем, кто, взяв оружие, встал на защиту Родины…
После распада Советского Союза перед Республикой Таджикистан встал вопрос не только государственного строительства, но и формирования в людях чувства нации как единого целого, представленного уникальными традициями, культурой и языком.
В условиях глубочайшего политического и социального кризиса 1990-х годов ключевая роль в восстановлении разрушенной гражданской войной страны и консолидации разрозненного общества принадлежит Лидеру нации, уважаемому Эмомали Рахмону.
Лидер нации сосредоточил усилия на восстановлении национального согласия, пройдя множество перипетий. Благодаря мудрой и дальновидной стратегии Президента уважаемого Эмомали Рахмона между противоборствующими сторонами в 1997 году в Москве было подписано историческое Соглашение об установлении мира и национального согласия.
Его лидерство внесло значительный вклад в восстановление мира, укрепление суверенитета и развитие Таджикистана на международной арене. Одним из самых значимых его достижений стало завершение гражданской войны.
Президент страны Эмомали Рахмон взял на себя задачу восстановления страны, призывая к национальному единству и примирению. Его политика направлена на поддержание мира, что до сих пор остаётся основой стабильности в Таджикистане. Под его руководством Таджикистан начал процесс экономической реконструкции и модернизации. Одним из ключевых направлений его экономической политики стало развитие гидроэнергетики, важнейшей отрасли для энергетической независимости страны. Строительство Рогунской гидроэлектростанции стало символом экономической мощи и национальной гордости, позволив Таджикистану не только обеспечить собственные потребности в энергии, но и экспортировать её в соседние страны.
Эмомали Рахмон активно работает над укреплением позиций Таджикистана на международной арене. Под его руководством страна стала важным участником глобальных и региональных процессов. Таджикистан поддерживает стабильные дипломатические отношения с множеством государств. За время своего правления он построил сильную вертикаль власти, что позволило обеспечить политическую стабильность в стране, его руководство на сегодняшний день является фактором стабильности и прогресса.
Сегодня Таджикистан активно участвует в международной политике и региональном сотрудничестве. Страна играет ключевую роль в Центрально-Азиатском регионе, особенно в вопросах безопасности и борьбы с экстремизмом. Более того, дипломатические отношения с соседними государствами и другими странами мира способствуют стабильному развитию и поддержанию мира.
День Независимости – это не только политическое событие, но и день, когда таджики чествуют свою богатую культуру и традиции. Таджикский народ имеет древнюю и самобытную культуру, которая была сформирована под влиянием различных цивилизаций, включая персидскую, арабскую и тюркскую. Яркие национальные костюмы, традиционные песни, танцы и блюда – всё это становится неотъемлемой частью празднования Дня Независимости.

РУШДИ УСТУВОРИ САНОАТИ ХӮРОКВОРИИ ҶУМҲУРӢ ДАР ДАВРОНИ ИСТИҚЛОЛ9 сентябри соли 1991 тоҷикон ба ормони ҳазорсолаи худ – та...
24/08/2026

РУШДИ УСТУВОРИ САНОАТИ ХӮРОКВОРИИ ҶУМҲУРӢ ДАР ДАВРОНИ ИСТИҚЛОЛ

9 сентябри соли 1991 тоҷикон ба ормони ҳазорсолаи худ – ташкили давлати соҳибистиқлол расиданд. Ва инак аз ин санаи таърихӣ 35 сол паси сар гашт. Дар ин муддат кишвари мо ба як давлати обрӯманди минтақа ва ташаббускори сатҳи байналмилалӣ табдил ёфта, иқтисоди миллӣ сол аз сол рушд карда истодааст.
Афзоиши зиёда аз дукаратаи аҳолӣ дар ин давра аз як тараф нишони рушди ҷомеа ва сулҳу субот буда, аз тарафи дигар масъалаҳои таъминот бо озуқа ва дигар ҷанбаҳои иҷтимоиро рӯзмарра гардонид. Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон аз соли 1991 то инҷониб барои таъмини амнияти озуқаворӣ ва гузариш аз кишвари аграрӣ-саноатӣ ба саноатӣ-аграрӣ як қатор концепсияҳо, стратегияҳо ва барномаҳои давлатиро ба тасвиб расонидааст. Дар ин давра баҳри мутаҳкам намудани пояҳои ҳуқуқии соҳа як қатор қонунҳо ва санадҳои меъёрӣ-ҳуқуқӣ қабул шуда, сармояи воқеии назаррас ба рушди соҳа ҷалб гардидааст.
Ғизо шарти зарурии ҳаёти инсон аст, ки барои фаъолияти муқаррарӣ ба маҷмӯи моддаҳои ғайриорганикӣ ва органикӣ ниёз дорад, ки онҳо сохтор ва барқарорсозии бофтаҳо, пур кардани энергияи сарфшударо таъмин мекунанд. Дар иҷрои ин шарт саноати хӯрокворӣ нақши ҳалкунанда дорад, ки талаботи аҳолиро ба маҳсулоти хӯрокворӣ таъмин мекунад. Вобаста ба ин афзоиши мунтазами ҳаҷми истеҳсолот, васеъ намудани номгӯй, баланд бардоштани рақобатпазирӣ ва беҳтар намудани сифати маҳсулот аз ҳисоби рушди устувори соҳа зарур аст, ки ин яке аз ҳадафҳои аввалиндараҷаи Стратегияи миллии рушди Ҷумҳурии Тоҷикистон то соли 2030 ва дигар барномаю консепсияҳо мебошад. Саноати хӯрокворӣ соҳаҳои коркарди меваю сабзавот, ғалладона, гӯшту шир, истеҳсоли маҳсулоти нонӣ, қаннодӣ, равғани растанӣ, нӯшокиҳо ва ғайраро дар бар мегирад. Ҳамзамон саноати хӯрокворӣ бо 4 ҳадафи стратегии кишвар вобастагии зич дорад, ки ноилгардӣ ба онҳо рушди устувори соҳаҳои саноати хӯроквориро таъмин менамояд. Таъмини амнияти озуқаворӣ ва дастрасии аҳолӣ ба ғизои хушсифат вазифаи аввалиндараҷаи саноати хӯрокворӣ ба ҳисоб меравад. Саноатикунонии босуръати кишвар тавассути коркарди маҳсулоти кишоварзӣ, ки аксари ашёи хоми ин соҳаро ташкил медиҳад, ташаккули занҷири арзиши иловашударо таъмин мекунад (принсипи асосии модели иқтисоди саноатӣ-аграрӣ). Ҳангоми расидан ба ҳадафи истиқлолияти энергетикии кишвар корхонаҳои саноати хӯрокворӣ имконияти истифодаи пурраи иқтидори истеҳсолӣ ва ҷойгирии мавқеи устуворро дар бозори дохилӣ ва хориҷӣ пайдо мекунанд. Баромадан аз гумбасти коммуникатсионӣ ва ба кишвари транзитӣ табдил додани ҷумҳуриамон имконият медиҳад, то хароҷоти нақлиёт коҳиш ёфта, дастрасии корхонаҳо ба ашёи хом ва бозорҳои гуногун осон гардад.
Дар натиҷаи амалигардонии консепсияю барномаҳои миллӣ ва соҳавӣ саноати хӯрокворӣ ҳаҷми истеҳсоли маҳсулотро сол аз сол афзоиш дода, ба дастовардҳои назаррас ноил гардидааст. Ҳамин тавр, дар даврони истиқлол корхонаҳои саноати хӯрокворӣ аз 94 (дар соли 1991) ба 856 (дар соли 2024) адад расидаанд, яъне зиёда аз 9 маротиба зиёд шудаанд. Ҳаҷми истеҳсоли маҳсулоти гӯштӣ нисбат ба соли 1991 2,11 маротиба, меваи хушк - 2,17 маротиба, нӯшокиҳои беспирт зиёда аз 20 маротиба афзоиш ёфтаанд ва рушди бомароми соҳаҳои гуногун идома дорад.
Ҳамин тавр, рушди устувори саноати хӯрокворӣ ҳамчун қисми таркибии иқтисоди миллӣ дар шароити нокифоя будани маблағҳои молиявӣ, баланд бардоштани нақши давлат дар пешбурди сиёсати навсозии иқтисодиёт, ки иваз намудани техника ва технологияи кӯҳнашуда, бартараф намудани қафомонии инфрасохтор, ташкили системаи ягонаи назорати сифати молро бо назардошти хусусияти мавсимии истеҳсоли аксари маҳсулоти хӯрокворӣ пешбинӣ менамояд, зарур аст.
Сатҳи самаранокии фаъолият ва устувории саноати хӯрокворӣ дар коркарди намудҳои нави маҳсулот, истеҳсоли маҳсулоти озуқавории аз ҷиҳати экологӣ тоза, азхудкунии техника ва технологияи нав, баланд бардоштани самаранокии азхудкунии ҳама намудҳои захираҳо, таъмини аҳолӣ бо маҳсулоти хӯроквории табобатӣ-профилактикӣ, парҳезӣ ва бисёрфунксионалӣ, беҳтар кардани ҳолати муҳити экологӣ ифода меёбад.

Абдураҳмон Ҳабибов
Институти илмию тадқиқотии рушди устувор ва иқтисоди сабзи
Донишгоҳи байналмилалии сайёҳӣ ва соҳибкории Тоҷикистон

МОЛИЯИ ДАВЛАТИИ ҶУМҲУРИИ ТОҶИКИСТОН ДАР 35 СОЛИ ИСТИҚЛОЛИЯТРаҳматов С.М., ассистенти кафедраи баҳисобгирии муҳосибӣ ва а...
24/08/2026

МОЛИЯИ ДАВЛАТИИ ҶУМҲУРИИ ТОҶИКИСТОН ДАР 35 СОЛИ ИСТИҚЛОЛИЯТ

Раҳматов С.М., ассистенти кафедраи баҳисобгирии муҳосибӣ ва аудити ДБССТ

Дар оѓози солҳои 90-уми асри ХХ Тоҷикистон соҳибистиқлол гашт, ки ин неъматест бебаҳо. Мусаллам аст, ки инсоният танҳо тавассути озодию истиқлол метавонад мақсаду мароми худро мустақилона амалӣ созад. Бо ба даст овардани Истиқлоли сиёсӣ, ҳамзамон истиқлоли молиявӣ низ ба даст омад ва тавассути роҳандозии захираҳои иқтисодӣ ва меҳнатии кишварамон, мушарраф ба он шудем, ки иқтисодиёти ҷумҳуриро ба натиҷаҳои дилхоҳ расонем.
Истиқлоли кишварамон ба давраи душвори таърихӣ рост омад. Мамлакат ба буҳрони азими сиёсиву иқтисодӣ дучор шуд. Бо ҷаҳду талошҳои роҳбарияти мамлакат, бахусус баъд аз интихоб гардидани фарзанди фарзона ва баруманди миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ҳамчун Сардори давлат, дар Иҷлосияи 16-уми Шўрои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон, ки моҳи ноябри соли 1992 баргузор гашт, дар мамлакат заминаи зарурии ҳуқуқӣ барои инкишофи муносибатҳои бозорӣ гузошта шуд.
Солҳои аввали ба даст овардани истиқлолият барои соҳаи молияи давлатии Тоҷикистон хеле душвор буд. Нормат Юнусов, ки соли 1991 аввалин Вазири молияи Ҷумҳурии соҳибистиқлол таъйин шуда буд, дар яке аз мусоҳибааш ёдовар мешавад: «Мо давлати мустақилро аз хазинаи сифр қабул намудем». Пас аз фурӯпошии Иттиҳоди Шӯравӣ, робитаҳои иқтисодӣ қатъ шуданд, касри буҷет ва таваррум аз ҳад зиёд буд. Дар соли 1991 даромади Буҷети давлатӣ аз ҳисоби воридоти дохилӣ ва субвенсияи собиқ иттифоқ ташаккул меёфт. Соли 1992 буҷет бо пули шӯравӣ ҳисоб карда мешуд, ки қурби худро гум карда буд.
Аз солҳои 1993 то 1997 буҷети давлатииТоҷикистон дар ҳолати хароб қарор дошт ва қариб, ки дар ҷумҳурӣ рушди иқтисодиёт ҳис карда намешуд. Баъд аз баимзо расонидани Созишномаи истиқрори сулҳ ва ризоияти миллӣ пешравиҳо ба амал омада, дар соли 1997 бори аввал рушди иқтисодиёт ба андозаи 1 фоиз афзоиш ёфт.
Дар радифи як қатор ҳуҷҷатҳои поягузори ислоҳоти иқтисодӣ ва гузариш ба муносибатҳои бозорӣ, Фармони Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи чораҳои аввалиндараҷа баҳри тезонидани дигаргуниҳои иқтисодӣ ва гузариш ба муносибатҳои бозорӣ» ва Барномаи ислоҳоти иқтисодии Ҷумҳурии Тоҷикистон барои солҳои 1995-2000 қабул шуданд, ки ба оѓози дигаргуниҳо дар пешрафти иқтисодиёти мамлакат такони ҷиддӣ бахшиданд.
Яке аз рӯйдодҳои муҳим - таъсиси пули миллӣ буд. Соли 1995 рубли тоҷикӣ ва соли 2000 - сомонӣ ба муомилот бароварда шуд. Ин воқеа на танҳо рамзи истиқлолият, балки омили муҳими устуворгардонии иқтисод гардид.
Бунёди низоми устувори молиявии давлатӣ бе пояи ҳуқуқӣ ғайриимкон буд. То ба имруз зиёда аз 20 қонун ва санади меъёрии ҳуқуқӣ дар самти молияи давлатӣ қабул карда шуд. Дар байни онҳо қонунҳои муҳим ба монанди «Дар бораи сохтори буҷетӣ ва раванди буҷетӣ» (1996), «Дар бораи молияи давлатӣ» (2002), «Дар бораи хазинадорӣ», инчунин Кодексҳои андоз ва гумрук мебошанд.
Яке аз ислоҳоти асосӣ дар самти молияи давлатӣ ҷорӣ намудани низоми хазинадорӣ буд. Қарори Ҳукумат дар ин бора соли 1996 қабул гардид. Аз 1 январи соли 1998 ҳамаи суратҳисобҳои вазорату идораҳо ба низоми хазинадорӣ гузаронида шуданд. Ин тартиб идоракунии шаффоф ва самараноки маблағҳои буҷетиро таъмин намуд.
Аз соли 2001 дар ҷумҳурӣ бори аввал таҳияи Буҷети давлатии миёнамуҳлат барои се соли оянда оғоз шуд. Ин усул имкон дод, ки хароҷот дар асоси афзалиятҳои стратегӣ банақшагирӣ карда шавад. Дар асоси он ислоҳоти молиявӣ дар соҳаи сиёсати андозу буҷети ҷумҳурӣ идома ёфта, амалӣ сохтани Барномаи миёнамуҳлати хароҷот, Стратегияи кам намудани қарзи хориҷӣ ва татбиқи Барномаи паст кардани сатҳи камбизоатӣ ва ҳамасола зиёд кардани хароҷоти буҷет ба соҳаҳои иҷтимоӣ амалӣ карда мешавад.
Дар соҳаи молия стратегияҳои идоракунии молияи давлатӣ ва қарзи давлатӣ, рушди бозори коѓазҳои қиматнок ва идоракунии хавфҳои фискалии корхонаҳои давлатӣ татбиқ шуда истодааст.
Бо мақсади танзими раванди истифодаи маблаѓҳои давлатӣ, Вазорати молия аз соли 2015 тавассути КВД “Маркази дастгирии амалиётҳои байнибуҷетӣ” низоми нави иттилоотии идоракунии молияи
давлатӣ “TFMIS”-ро ҷорӣ намуд, ки бо истифода аз он банақшагирӣ ва маблаѓгузории тамоми ташкилоту муассисаҳои буҷетӣ амалӣ карда мешаванд. Истифодаи низоми мазкур ба ташкилоту муассисаҳои буҷетӣ имконият фароҳам овард, ки тамоми амалиётҳои молиявиро аз ҷойи корӣ анҷом диҳанд.
Натиҷаи ислоҳоти буҷетӣ ва дигаргуниҳои иқтисодии мамлакат имкон доданд, ки сол то сол буҷети давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон афзоиш ёбад. Агар Буҷети давлатӣ дар соли 2000-ум аз рӯи даромад 252 миллион сомонӣ ё 14 фоизи ММД-ро ташкил дода бошад, дар соли 2026 ҳаҷми он ба зиёда аз 65 млрд сомонӣ ё 31 фоизи ММД расонида шуд, яъне зиёда аз 258 маротиба афзоиш ёфт.
Ин афзоиш имкон дод, ки хароҷоти соҳаҳои иҷтимоӣ, аз ҷумла маблағгузории соҳаҳои маориф, тандурустӣ, ҳифзи иҷтимоӣ, фарҳанг ва варзиш ба таври назаррас зиёд карда шавад.
Хусусияти иҷтимоии буҷет сол то сол афзоиш ёфта итодааст. Агар дар солҳои 1997-2000 қариб 35-36 фоизи ҳаҷми хароҷоти давлатӣ ба соҳаи иҷтимоӣ равона карда шуда бошад, дар солҳои 2014-2026 ин нишондиҳанда ба 40-50 фоиз расидааст.
Таъмини рушди соҳаҳои маориф, тандурустӣ, сохтмон ва барқарорсозии мактабҳо ва беморхонаҳо ва дигар муассисаҳо уҳдадории иҷтимоии давлат мебошад. Барои соҳаи маориф дар соли 2026 аз ҳисоби буҷети давлатӣ қариб 14 миллиард сомонӣ пешбинӣ гардидааст, ки нисбат ба соли 2025-ум 25,4 фоиз ва нисбат ба даҳ соли қабл, яъне соли 2015-ум панҷуним баробар зиёд мебошад.
Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон ба соҳаҳои воқеии иқтисодии мамлакат, хусусан комплекси сӯзишвориву энергетикӣ, саноат, кишоварзӣ низ аҳамияти ҷиддӣ медиҳад.
Дар тӯли 35 сол иншоотҳои муҳимми давлатӣ, аз қабили нерӯгоҳҳои барқи обии «Помир-1», «Сангтӯда-1», «Сангтӯда-2» таҷдид ва сохтмони роҳҳои автомобилгарди Душанбе – Қўрѓонтеппа- Данѓара - Кўлоб, Кўлоб - Қалъаи Хумб - Мурѓоб - Қулма, шоҳроҳи Қайроққум- Шкев-Зиѓар, Шоѓун - Зиѓар марҳилаи 1 ва 2, Душанбе - сарҳади Қирѓизистон (марҳилаи 1 ва 2), нақби автомобилгарди «Анзоб», хатҳои баландшиддати «Лолазор - Хатлон», «Ҷануб ва Шимол», нақбҳои Шаршар» ва Шаҳристон сохта ба истифода дода шуданд.
Дар соли 2005 сохтмони бузургтарин нерӯгоҳи барқию обӣ - НБО “Роғун” оғоз гардид. Ба кор андохтани ин нерӯгоҳ ибтидои гардиши куллӣ дар таърихи Тоҷикистони соҳибистиқлол ва як қадами устувору бузурги кишвари мо дар самти расидан ба ҳадафи якуми стратегии миллӣ - истиқлолияти энергетикӣ ба ҳисоб меравад. То имрӯз ду агрегати он ба кор андохта шуда аст.
Тоҷикистон дар солҳои Истиқлол ба узвияти ташкилотҳои бонуфузи байналмилалии молиявӣ, аз қабили Хазинаи Байналмилалии Асъор (1993), Бонки ҷаҳонӣ (1993), Бонки Осиёии Рушд (1998) ва Бонки Исломии Рушд (1996) шомил шудааст. Ин ҳамкорӣ ба ҷалби сармоягузориҳо барои рушди кишвар мусоидат намуд.
Бо қабули «Стратегияи миллии рушди Ҷумҳурии Тоҷикистон барои давраи то соли 2030» ва ислоҳоти идомадори молиявӣ, Вазорати молия ҷиҳати такмили идоракунии молияи давлатӣ, ҷорӣ намудани буҷетикунонии барномавӣ ва баланд бардоштани шаффофият корҳои назаррас анҷом дода истодааст.
Дар тўли соҳибистиқлолӣ сохтори идоракунии молияи давлатӣ борҳо такмил ёфта, вобаста ба ислоҳоти молиявӣ раванди ба стандартҳои байналмилалӣ мутобиқ гардонидани он идома дорад. Натиҷаи гузаронидани ислоҳот ва дигаргунсозиҳои молиявию иқтисодӣ мебошад, ки тамоюли рушди иқтисодӣ дар солҳои охир таъмин гашта, он ба муътадил гардидани сатҳи макроиқтисодӣ мусоидат менамояд.
Тавре Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон таъкид кардаанд: «Пешбурди оқилонаи сиёсати молиявӣ ва муътадилии он дар ҳамаи давру замонҳо омили асосии устувории давлат мебошад». Ин суханон моҳияти фаъолияти 35-солаи соҳаи молияи давлатии Тоҷикистонро ифода мекунанд – роҳе аз хазинаи холӣ то устуворӣ, афзоиш ва некӯаҳволии мардум.
Дар тӯли 35 соли Истиқлолият, соҳаи молияи давлатии Тоҷикистон аз хазинаи қариб сифр ба пояи боэътимоди рушди иқтисодӣ ва беҳбуди зиндагии мардум табдил ёфтааст.
Ҳамин тариқ, тўли солҳои соҳибистиқлолӣ, соҳаи молиёти кишвар ҳамчун сутуни боэътимоди давлат ҷиҳати комил гардонидани Истиқлоли давлатӣ дар танзиму ѓанӣ гардонидани буҷети давлатӣ, пешрафтҳои назаррасро соҳиб гардид.

Address

Хиёбони Борбад 48/5
Dushanbe
734055

Opening Hours

Monday 08:00 - 18:00
Tuesday 08:00 - 18:00
Wednesday 08:00 - 18:00
Thursday 08:00 - 18:00
Friday 08:00 - 18:00
Saturday 08:00 - 16:00

Telephone

+992372348824

Website

Alerts

Be the first to know and let us send you an email when Международный университет туризма и предпринимательства Таджикистана posts news and promotions. Your email address will not be used for any other purpose, and you can unsubscribe at any time.

Contact The University

Send a message to Международный университет туризма и предпринимательства Таджикистана:

Shortcuts

Share

Category