02/03/2022
د دې دمخه چې د افغانستان اسعاري زېرمو په اړه بحث وکړم، دا لازمه ګڼم چې پیسه تعریف کړم ترڅو د اسعاري زېرمو په اهمیت پوه شو.
لومړی- پیسې
پیسې هغه توکي دي، چې د اقتصادي تبادلې د یوې وسیلې په توګه د یو هېواد لخوا په عمومي رضايت سره مجاز پېژندل شوي وي.
په دې وسیله کې قیمتونه او ارزښتونه بیانېږي. له یو شخص نه بل ته او له یو هېواه بل هېواد ته په مستعار ډول ګرځي، په دې توګه د سوداګرۍ اسانتیا برابروي او دا د شتمنۍ اصلي اندازه ده.
د افغانستان بانک قانون د پیسې تعریف داسې کوي:
"د مبادلې وسیله ده، چې د افغانستان یا بل هیواد لخوا مجاز پیژندل شوې او د منلو وړ ګرځېدلې وي"
په پخوا زمانو کې دا وسیله د جنس په جنس، سره زر په جنس، نقره او نور منل شوی ارزښت و. د وخت په تېرېدو دا ارزښت په پیسو بدل شو او بیا بازار ته عرضه شو او هر هېواد په کور د ننه د اقتصادي تبادلې او تجارت لپاره بېلا بېل اوراق د ارزښت په توګه ومنل.
اوس هر هېواد له نورو هېوادونو سره، په ځانګړي ډول له هغو سره، چې سوداګري کوي، د اقتصادي تبادلې او تجارت لپاره منلې شوې وسیلي وړاندې کوي.
دویم- د پیسو ارزښت
هغه هېوادونه چې په وارداتو تکیه وي، د توکو د قيمتونو او د پیسو د ثبات لپاره د تبادلې نرخ له وارداتي اقتصاد سره موزون ټاکي.
په دې حالت کې دغه هېوادونه د خپلو سوداګریزو همکارانو، یعنې هغو هېوادونو چې ورڅخه زیات واردات لري، د خپلې پیسې نرخ یا ارزښت لوړ ساتي ترڅو توکي د هېواد په دننه کې ارزانه تمام شي او د خلکو د اخيستلو قدرت زیات اوسي.
دغه اصل ته په کتو افغانستان هم د پاکستان، مرکزي آسیا او ایران هېوادونو د کرنسیو (پیسو) په نسبت د افغانیو نرخ لوړ ټاکلی دی، څو افغانان وکولای شي، له یادو هېوادونو مالونه په ارزانه بیه وارد او په کور د ننه وپلوري.
د دې لپاره چې په افغانستان کې د مبادلې نرخ ثابت وساتل شي او قیمتونه لوړ نه شي، د افغانستان پولي سياست داسې عيار شوی، چې تر ټولو زيات د غونډو (مجموعي) پيسو پر پراخوالي تمرکز کېږي، تر څو له يوې خوا د خلکو غوښتنه د نقدو افغانيو بيلانس د ساتلو لپاره پوره کړای شي او په عين وخت کې انفلاسيون (پيسو پړسوب) کنټرول او د اسعارو د تبادلې د يوه ثابت نرخ په ساتلو سره اقتصادي پرمختګ ته لاره هواره شي.
په مالي بازارونو کې د ناوړه حالت د مخنیوي لپاره د افغانستان بانک هڅه کوله د اضافي سیالیت (ن
