02/17/2026
ЕКОЛОШКИ ИДНИНИ
ФОКУС ВО СКОПЈЕ
Фокусот е ставен на т.н. „Железничарска зграда“ – напуштен, руиниран поранешен кино-салон во станбена зграда од 1940-тите години, изградена по моделот на градинарски град и сместена централно во Скопје. Бидејќи градот страда од недостиг на соседски средишни точки и простори за независната културна сцена, особено за млади уметници и активисти, овој простор стана симбол на урбаните иницијативи во последните години. Паралелно беа поставени прашања за политичките димензии на јавниот простор, промените предизвикани од различни интереси на моќ, како и недоволната граѓанска партиципација. Се нагласи и значењето на заедничкото наследство за идентитетот на градот. Реактивирањето на вредности како грижа и колективност потсети на модернистичките визии од минатото. По земјотресот во 1963 година, Скопје беше познато како „град на солидарноста“. Но тоа наследство со години се уништува. „Железничарска зграда“, која го преживеа земјотресот, претставува симбол на визионерска архитектура на заеднички живот и користење на просторот – денес загрозена од големи станбени блокови и трговски центри.
Активности 2024–2025 2024: Симпозиуми и изложби, како и работилници за архитектонски, економски и организациски можности за реактивирање на поранешното кино. 2025: Во рамките на проектот „Градот како сцена: еколошки иднини“ организацијата Fakultet za raboti što ne se učat (FRU) преку платформата AKTO организираше бројни активности. Тие ја истражуваа урбаната трансформација преку еколошки и социјално праведни практики. Проектот предизвика голем интерес кај населението; германски партнери се вклучија и презентираа позитивни примери од нивното секојдневие.
28.–31. мај 2025: Работилници со студенти од Архитектонскиот факултет – УКИМ, водени од Кристин Лаз и Дејвид Нил Морси (Floating University Berlin). Практични вежби и сценографски интервенции истражуваа нови форми на урбан живот и користење јавни простори. На 28 мај се одржа јавно предавање на колективот за урбана практика и колективни пристапи. На 31 мај програмата заврши со перформативна презентација – колективно готвење и претставување на резултатите од работилницата „Иднината на киното“.
Јуни 2025: Предавање „Ре-акомодација на културни актери“ од Миодраг Куч (ZK/U) и Конрад Браун (Haus der Statistik). Двајцата презентираа берлински примери каде што објекти се трансформираат во простори за култура, образование, социјални активности и домување. ZK/U (Центар за уметност и урбанистика, Берлин-Моабит, од 2012) служи како независен резиденцијален и проектен простор за уметници и како платформа за размена меѓу глобален дискурс и локална практика. Haus der Statistik (Берлин) се смета за модел-проект за нова дефиниција на јавната сопственост и за социјално праведна, разновидна и одржлива урбана развојна политика.
Фестивал Октомври 2025 2.–5. октомври 2025: Гостин Даниел Кунерт (ARCH+, Берлин). Годишната програматика се фокусираше на екологија, интердисциплинарност и активирање на јавниот простор, со посебен акцент на киното во „Железничарска зграда“ како симбол на изгубена модернистичка утопија и како потенцијален заеднички простор. Програма: предавања, изложби, просторни интервенции, дискусии, филмски проекции, музички перформанси и заедничко готвење. Октомври: Дискурсен програм „Како се прави?“ со учесници од Скопје, Белград, Загреб и Берлин; потоа „Јадеме солидарно“ – перформативно готвење. Навечер филмска проекција „Vitic tanzt“ од Борис Бакал со дискусија за архитектурата како простор на отпор и заедништво. Октомври: Јавна интервенција „Каков град?“ со едукативна и музичка програма и live-готвење. Проекција на ретки кратки филмови („Early Film – Cined Origins“) отвори дискусија за филмот како медиум и заедничко наследство. Завршница со „Маалски перон“ – еднодневно бистро што ги обедини локални иницијативи, музичари, уметници и издавачи.
Goethe-Institut останува посветен на поддршката на локални иницијативи за културна и урбана трансформација и ја продолжува својата работа во рамките на проектот „Ecological Futures“.
Ecological Futures Еколошки иднини Филип Јовановски Фокус во Скопје Фокусот е ставен на т.н. „Железничарска зграда“ – напуштен, руиниран поранешен кино-салон во станбена ....
