26/08/2025
Ngày 25/8/2025, TS Nguyễn Quốc Việt đại diện nhóm nghiên cứu VEPR đã tham gia Toạ đàm đóng góp cho báo cáo về Kinh tế Nhà nước: Lý luận và thực tiễn do Viện Nghiên cứu Chiến lược Kinh tế tổ chức. Tham gia phát biểu đóng góp tại Toạ đàm, nhóm nghiên cứu VEPR đã đóng góp 3 nhận định.
Đồng quan điểm báo cáo rằng Kinh tế Nhà nước (KTNN) là một khái niệm rộng, bao hàm toàn bộ các yếu tố kinh tế thuộc sở hữu nhà nước và những yếu tố thuộc sở hữu toàn dân mà Nhà nước được giao quyền đại diện chủ sở hữu. Điều này bao gồm không chỉ các doanh nghiệp nhà nước (DNNN) mà còn mở rộng ra các tài nguyên quốc gia như đất đai, hầm mỏ, rừng, biển, cũng như ngân sách quốc gia, các quỹ dự trữ, hệ thống ngân hàng nhà nước, bảo hiểm, hệ thống kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội quan trọng và phần vốn nhà nước góp vào các doanh nghiệp thuộc những thành phần kinh tế khác. Do vậy cùng quan điểm với các chuyên gia tại toạ đàm cần thiết chuyển đổi triết lý (tái định vị) về vai trò kinh tế nhà nước, từ nặng về tư duy quản lý, bảo toàn vốn sở hữu sang tư duy công cụ phát triển và kiến tạo, chỉ hiện diện ở nơi thị trường thất bại hoặc tư nhân chưa đủ năng lực tự chủ. Riêng vai trò thành phần DNNN không chỉ có mục tiêu kinh doanh tự thân mà là phương tiện thực hiện chính sách công nghiệp và phát triển dài hạn của nền kinh tế quốc gia.
Đồng quan điểm với nhận định trong Báo cáo rằng chủ trương kết thúc hoạt động của Ủy ban Quản lý vốn nhà nước tại doanh nghiệp (Siêu Ủy ban") và chuyển các tập đoàn, tổng công ty trở lại sự quản lý của các bộ ngành chuyên quản là việc phải làm, do bị xem là "cấp trung gian" làm tăng thủ tục, chậm trễ, và thiếu hành lang pháp lý đồng bộ. Tuy nhiên, việc giải thể Siêu uỷ ban lại đi ngược lại nỗ lực chuyên nghiệp hóa tách bạch giữa đại diện chủ sở hữu với quyền quản trị và quản lý độc lập, tự chủ, minh bạch và tự chịu trách nhiệm giải trình của các doanh nghiệp có vốn nhà nước, và có thể tái diễn xung đột lợi ích khi bộ ngành vừa quản lý nhà nước, vừa sở hữu doanh nghiệp. Báo cáo cũng đã chỉ ra kinh nghiệm quốc tế thành công như mô hình Temasek Holdings của Singapore cho thấy sự cần thiết của một mô hình đại diện chủ sở hữu độc lập/quỹ đầu tư quốc gia, chuyên nghiệp, độc lập, hoạt động theo các nguyên tắc thị trường và không bị chi phối bởi mục tiêu chính sách ngắn hạn hoặc can thiệp hành chính.
Đồng quan điểm trong báo cáo rằng tách bạch giá trị đất đai ra khỏi giá trị doanh nghiệp khi CPH và chuyển sang hình thức thuê đất theo giá thị trường là một đột phá quan trọng, phù hợp với nguyên tắc thị trường và tránh thất thoát tài sản công, kiến nghị cần thực hiện quyết liệt “nút thắt cổ chai” này trong việc đẩy mạnh cổ phần hoá DNNN, cũng như tăng cường xây dựng một khung pháp lý rõ ràng, minh bạch và ổn định nhằm lành mạnh hóa tình hình tài chính, xử lý dứt điểm tồn đọng tài chính, nợ không có khả năng thanh toán và các tài sản không sinh lời của DNNN.
Để thực hiện thành công chiến lược phát triển kinh tế Việt Nam đến năm 2045, đạt mục tiêu trở thành quốc gia phát triển, thu nhập cao với tốc độ tăng trưởng hai con số, việc cải cách khu vực kinh tế nhà nước là một trong những nhiệm vụ then chốt. Các ý kiến chuyên gia và góp ý tâm huyết tại toạ đàm tập trung vào việc tách bạch rõ ràng chức năng quản lý nhà nước và chức năng chủ sở hữu, thúc đẩy cổ phần hóa minh bạch, sử dụng hiệu quả các công cụ hỗ trợ có điều kiện, và khuyến khích DNNN đóng vai trò "người mở đường" trong các lĩnh vực chiến lược, công nghệ cao, đồng thời tạo điều kiện tối đa cho kinh tế tư nhân phát triển mạnh mẽ và cạnh tranh bình đẳng. Sự phối hợp đồng bộ, quyết liệt giữa các giải pháp về thể chế, tài chính, nhân lực, công nghệ và môi trường sẽ là chìa khóa để Việt Nam vượt qua thách thức, duy trì đà tăng trưởng và hiện thực hóa khát vọng phát triển.