28/10/2026
Co kryje się pod lodowcami Svalbardu? 🧊
Podczas tegorocznej wyprawy polarnej badacze Uniwersytet Śląski w Katowicach podjęli nowe wyzwania naukowe.
Poszukiwaliśmy mikrobiologicznych śladów dawnych osadów ukrytych pod lodowcami, a także powróciliśmy do badań nad zjawiskami krasowymi. Przykładem jest niezwykły wypływ wody u podnóża cofającego się lodowca Paierlbreen.
Opracowanie: prof. dr hab. Jacek Jania (Wydział Nauk Przyrodniczych Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach).
Badania mikrobiologiczne koordynuje dr Sławomir Sułowicz z Instytutu Biologii, Biotechnologii i Ochrony Środowiska UŚ.
👉 Przesuń kafelki, aby dowiedzieć się więcej!
- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -
Poniżej tekst z grafik:
Nowym elementem badań podczas naszej tegorocznej wyprawy polarnej był pilotażowy pobór prób w celu określenia zawartości mikroorganizmów w wodach rzek wypływających spod lodowców. Poszukujemy śladów materii organicznej pochodzącej z osadów morskich i lądowych, które zalegały w dnach dolin lodowcowych ponad 5500 lat temu, w czasie znacznej redukcji zasięgu lodowców, lub ich całkowitego zaniku. Potencjalne wyizolowanie mikroorganizmów sprzed tysięcy lat wskazywałoby na zakonserwowanie osadów mineralno-organicznych przez lodowce przez tysiące lat. Wstępną przygotowanie prób do dalszych analiz przeprowadziliśmy w laboratorium Polish Polar Station Hornsund.
Po długiej przerwie, kontynuowano badania nad aktywnymi zjawiskami krasu w skałach węglanowych. Recesja lodowca Paierlbreen, uchodzącego do odnogi Vestre Burgerbukta w fiordzie Hornsund, odsłoniła wyjątkowe krasowe źródło o dużej wydajności, szacowanej na ponad 1 m³/s, zlokalizowane w pionowym skalnym stoku około 6-8 m nad poziomem morza. To niezwykły przykład tego, jak cofanie się lodowców odsłania nie tylko nowe fragmenty krajobrazu, ale także procesy hydrologiczne, które wcześniej pozostawały ukryte pod lodem.
Temperatura wody wypływającej ze źródła wynosi niemal +4°C, znacznie więcej niż średnia roczna temperatura powietrza w tej części Svalbardu. Wypływ jest zatem źródłem termalnym w warunkach Arktyki. Woda zawiera również zawiesinę mineralną, która prawdopodobnie pochodzi z systemu drenażu podlodowcowego Paierlbreen. Oznacza to połączenie dennego drenażu lodowca z głębokim krążeniem wód w systemie krasowym. Jest to niezwykle rzadki w świecie przykład połączenia odpływu wód spod lodowca z ich aktywnym przepływem w jaskiniach.
Badacze z Uniwersytetu Śląskiego proponują nazwać ten wypływ krasowy „Źródłem Puliny”, aby upamiętnić prof. Mariana Pulinę (1936–2005), światowej klasy badacza zjawisk krasowych, także na Spitsbergenie i wybitnego polarnika, który był głównym inicjatorem organizacji Wypraw Polarnych Uniwersytetu Śląskiego od 1977 roku.
